ලෝක ඉතිහාසයේ උණුසුම්ම වසර 2020 ?

• RSL
• December 3, 2020
• පුවත් සහ වාර්තා, විමර්ශන
• featured
• 0 Comments

2020 වසර ලෝකය මුහුණ දුන් උණුසුම්ම වසර වනු ඇතැයි ලෝක කාලගුණ විද්‍යා සංවිධානය World Meteorological Organization (WMO) උපකල්පනය කර ඇත.

එහි තාවකාලික තක්සේරුව අනුව මෙම වර්ෂය 2016 සහ 2019 ට වඩා උණුසුම්ම වසර බවට පත්වනු ඇත.

1850 දක්වා දිවෙන ගෝලීය වාර්තා වල උණුසුම්ම The warmest වසර 6 වාර්තා වී ඇත්තේ 2015න් පසුවය. වඩාත්ම කැපී පෙනෙන උණුසුම සයිබීරියානු ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයට වඩා සෙල්සියය් අංශක 5ඉහළ මට්ටමක පැවතුනි.

වර්ෂය තවම අවසන් නොවන විට 2020 සඳහා වන උෂ්ණත්වය අප දන්නේ කෙසේද?

දේශගුණික වාර්තාව සම්පාදනය සඳහා WMO විවිධ ගෝලීය දත්ත කට්ටල පහක තොරතුරු භාවිතා කරයි.

ඉන්පසු ඒවා නවීන කියවීම් 1850-1900 අතර ගත් උෂ්ණත්වයන් සමඟ සංසන්දනය කරයි. මෙම මූලික අගය සමහර විට පූර්ව කාර්මික මට්ටම් Pre-industrial levels ලෙස හැඳින්වේ.

මේ වසරේ ජනවාරි සිට ඔක්තෝබර් දක්වා දත්ත ලබා ගත හැකි අතර, WMO පවසන්නේ 2020 මූලික මට්ටමට වඩා සෙල්සියස් අංශක 1.2ක පමණ ඉහළ අගයක් ගන්නා (නමුත් 0.1C දෝෂයක් සහිතව) බවයි.

දත්ත සමුදායන් පහ මගින් සිදුකළ විශ්ලේෂණ අනුව ඒ අනුව 2020 වසර උණුසුමින් අඩු වන්නේ 2016ට වඩා වන අතර 2019ට වඩා උණුසුමින් වැඩිය. (පෙර වර්ෂවල සමාන කාල පරිච්ඡේද සමඟ සැසඳීම් මත පදනම්ව)

කෙසේ වෙතත් විද්‍යාඥයින්ගේ අපේක්ෂාව වන්නේ නොවැම්බර් සහ දෙසැම්බර් මාසවල උෂ්ණත්ව දත්ත මගින් 2020 තෙවන ස්ථානයට තල්ලු කිරීමට තරම් සිසිලසක් ලැබෙනු ඇති බවයි. එයට හේතුව පැසිෆික් සාගරයේ ලා නිනා කාලගුණික සිදුවීමක් වර්ධනය වී ඇති අතර මෙය සාමාන්‍යයෙන් උෂ්ණත්වය අවපාත කරයි.

එසේ තිබියදීත්, 2020 උණුසුම්ම වසර තුනෙන් එකක් ලෙස WMO විශ්වාස කරයි.

“වාර්තාගත උණුසුම් වසර සාමාන්‍යයෙන් 2016 දී මෙන් ශක්තිමත් එල් නිනෝ සිදුවීමකට El Niño eventසමපාත වී තිබේ” යැයි WMO මහලේකම් මහාචාර්ය පෙටේරි තලස්  Prof Petteri Taalas පැවසීය.

“අපි දැන් ලා නිනා  La Niña අත්විඳිමින් සිටිමු. එය ගෝලීය උෂ්ණත්වය කෙරෙහි සිසිලන බලපෑමක් ඇති කරයි. නමුත් මේ වසරේ තාපය සඳහා තිරිංගයක් දැමීමට එය ප්‍රමාණවත් නොවීය.”

මෙම කුඩා උෂ්ණත්ව වෙනස්කම් වැදගත් ද?

පසුගිය වසර කිහිපය තුළ වාර්තා වූ සාපේක්ෂව සමාන ගෝලීය උෂ්ණත්ව සංඛ්‍යාවක් ප්‍රාදේශීය මට්ටමින් සැලකිය යුතු වෙනස්කම් සඟවයි.

2020 දී සයිබීරියාවේ සාමාන්‍යය උෂ්ණත්වයට වඩා 5C පමණ උෂ්ණත්වයක් දක්නට ලැබුණු අතර එය ජුනි 20 වන දින වර්කෝයාන්ස්ක් හි 38C කියවීමකින් අවසන් විය. මෙය ආක්ටික් කවයට උතුරින් ඕනෑම තැනක වාර්තා වූ ඉහළම උෂ්ණත්වය වේ.

ජනවාරි සිට ඔක්තෝබර් දක්වා කාලය යුරෝපයේ වාර්තා වූ උණුසුම්ම කාල පරිච්ඡේදයයි. නමුත් කැනඩාව, බ්‍රසීලය, ඉන්දියාව සහ ඕස්ට්‍රේලියාව ඇතුළු සමහර ස්ථාන සාමාන්‍ය මට්ටමට වඩා එය අඩු විය.

සමස්තයක් ලෙස 2020 සංඛ්‍යාලේඛන මගින් මානව ක්‍රියාකාරකම් මගින් මෙහෙයවනු ලබන දේශගුණික උනුසුම් වීම අඛණ්ඩව පවතින බවට මතයක් තහවුරු කරයි. 2011 සිට 2020 දක්වා වූ දශකය තවමත් වාර්තා වී ඇති උණුසුම්ම දශකය වේ.

වායුගෝලයේ උණුසුම් වායූන්ගෙන් ජනනය වන අතිරික්ත තාපයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් අවසන් වන්නේ සාගරවල ය. මෙය මුහුදට අමතර පීඩනයක් ගෙන දෙන අතර ගෝලීය ජලයෙන් 80% ක් පමණ මේ වසරේ අවම වශයෙන් එක් සාගර තාප තරංගයක් අත්විඳිති. ගොඩබිමෙහි තාප තරංගවලට සමාන මෙම සිදුවීම්, සාගර ජීවීන්ට හා පරිසර පද්ධතිවලට විනාශකාරී බලපෑම් ඇති කළ හැකි අධික උෂ්ණත්වයකට දීර්ඝ කාලයක් නිරාවරණය වීම දකී

පර්යේෂකයන් පවසන්නේ පසුගිය අවුරුදු 40 තුළ මෙම සිදුවීම් 20 ගුණයකින් වැඩි වී ඇති බවයි.

ඕස්ට්‍රේලියාවේ සිඩ්නි හි නිව් සවුත් වේල්ස් විශ්ව විද්‍යාලයේ මහාචාර්ය John Church පැවසුවේ “මානව දේශගුණික විපර්යාසයන්ගෙන් දේශගුණික පද්ධතිය තුළ එකතු වන තාපයෙන් 90% ක් පමණ සාගරයේ ගබඩා වී ඇති” බවයි.

WMO හි මෙම නවතම යාවත්කාලීනය පැහැදිලිවම පෙන්නුම් කරන්නේ සාගර අඛණ්ඩව උණුසුම් වෙමින් පවතින බවත් ඉහළ වේගයකින් මුහුදු මට්ටම ඉහළ යෑමට දායක වන බවත්ය. මෙයින් අදහස් කරන්නේ දේශගුණික විපර්යාසයන් ඉදිරි දශක කිහිපය තුළ තවදුරටත් වෙනස් වීමට අපව පොළඹවන බවයි.

අඛණ්ඩව උණුසුම් වීම

2020 අගෝස්තු දක්වා අයිස් ටොන් බිලියන 152 ක් පමණ අහිමි වූ ග්‍රීන්ලන්තය ඇතුළු ලෝකයේ බොහෝ රටවල උණුසුම අඛණ්ඩව ඉහළ යන බව WMO පවසයි.

උතුරු අත්ලාන්තික් සුළි කුණාටු සමයේදී නම් කරන ලද කුණාටු 30 ක් ඇති වූ අතර, ඒවා ඊට පෙර පැවැති සිදුවීම් ගණන පිළිබඳ වාර්තාව බිඳ දැමීය.

මේ වසරේ WMO විසින් සටහන් කරන ලද අනෙකුත් බලපෑම් අතර සයිබීරියාව, ඕස්ට්‍රේලියාව සහ එක්සත් ජනපදයේ බටහිර වෙරළ තීරය සහ දකුණු ඇමරිකාව යන රටවල ලැව්ගිනි ඇති වූ අතර එමඟින් දුමාරය ලොව පුරා සංසරණය විය.

අප්‍රිකාවේ සහ ගිනිකොනදිග ආසියාවේ ඇති වූ ගංවතුර හේතුවෙන් විශාල පිරිසක් අවතැන් වූ අතර මිලියන ගණනකගේ ආහාර සුරක්ෂිතතාව අඩපණ විය.

මෙම වාර්තාවට දැක්වූ ප්‍රතිචාරය කුමක්ද?

WMO වාර්තාවේ සොයා ගැනීම් බොහෝ නිරීක්ෂකයින් පුදුමයට පත් නොකරනු ඇත.

එක්සත් රාජධානියේ එඩින්බරෝ විශ්ව විද්‍යාලයේ මහාචාර්ය ඩේව් රේ පැවසුවේ “ගෝලීය දේශගුණයේ තත්වය තව දුරටත් සැගවිය යුතු දෙයක් නොවන‘ බවයි.

“පෘථිවියේ පිරිහෙන සෞඛ්‍යය තත්ත්වය පිළිබඳ මෙම වාර්ෂික යාවත්කාලීනයන් සෑම විටම අඳුරු කියවීමක් ඇති කරයි; මේ වසරේ පූර්ණ රතු අනතුරු ඇඟවීමකි. රස්නය වැඩිවීම, නියඟය සහ අධික ලැව්ගිනි යන සියල්ලම 2020 දී දේශගුණික විපර්යාසයන්ගේ උග්‍ර බලපෑම් ගැන කථා කරයි. තව දුරටත් හරිතාගාර වායු විමෝචන හා පෘථිවිය උණුසුම් වීම ඔවුන් පැරිස් දේශගුණික අරමුණු අපගේ ග්‍රහණයෙන් සදහටම ඉරා දමනු ඇත. ඉදිරි වසර කොවිඩ් -19 වෙතින් අප යථා තත්ත්වයට පත්වීම මගින් අර්ථ දැක්වෙනු ඇත. “

පාරිසරික උද්ඝෝෂකයින් පවසන්නේ මෙම වාර්තාව යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම, පශ්චාත් කෝවිඩ්, දේශගුණික විපර්යාස සහ පරිසරය කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම සඳහා හදිසි අවශ්‍යතාවයක් එක් කරන බවයි.

“කොරෝනා වසංගතය 2020 දී සංවර්ධිත ලෝකයේ බොහෝ දෙනාගේ ලොකුම කනස්සල්ලට හේතු වී ඇතත්, දේශගුණික අවදානමට ලක්විය හැකි ස්ථානවල මිලියන ගණනක් දේශගුණික හදිසි අවස්ථා විශාලතම තර්ජනය ලෙස පවතින අතර කනගාටුවට කරුණ නම් දේශගුණය නිවැරදි කිරීම සඳහා සරල එන්නතක් නොමැති වීමයි‘

නමුත් ක්‍රිස්ටියන් ඒඩ් Christian Aid හි ආචාර්ය කැට් ක්‍රාමර් පැවසුවේ මෙය හොඳ ආරම්භයක් වනු ඇති බවයි.

“මෙම සොයාගැනීම්වලින් පෙනී යන්නේ රජයේ ආර්ථික ප්‍රතිසාධන පියවරයන් පොසිල ඉන්ධන ආර්ථිකයට fossil fuel economy හසු නොවී ශුන්‍ය කාබන් ලෝකයකට  zero-carbon world මාරුවීම වේගවත් කිරීමට ක්‍රියා කිරීම සහතික කිරීම කෙතරම් වැදගත් ද යන්නයි.”

සොබාදහමට ඇති බලපෑම

සොබාදහම සංරක්ෂණය සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර සංගමයේ Union for the Conservation of Nature (IUCN) නව වාර්තාවකට අනුව, ‘‘දේශගුණික විපර්යාස දැන් වඩාත්ම වැදගත් ලෝක උරුම ස්ථානවලට ඇති ලොකුම තර්ජනයයි.

සාගර උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම, ආම්ලිකකරණය හේතුවෙන් මහා බාධක පරය ඇතුළුව ලෝක උරුම 83 ක් දැන් තර්ජනයට ලක්ව ඇති බව අයි.යූ.සී.එන් පවසයි.

එය පළමු වරට “විවේචනාත්මක – critical” දෘෂ්ටියක් ඇති බවට ශ්‍රේණිගත කර ඇත.

2020 දෙසැම්බර් 03 වැනි දින බී.බී.සී. වාර්තාවකි – සැකසුම – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ