නිවසේ සිට හිතේ සතුටින් රාජකාරී කරන්න නිවැරදි මගපෙන්වීමක්
- RSL
- November 18, 2020
- පුවත් සහ වාර්තා, විශේෂාංග
- featured
- 0 Comments
කොවිඩ් වසංගතය සමග රටවල් අගුළු දැමූ විට හෝ ඇදිරි නීතිය පැනවූ විට ලැබුණ අලුත්ම නියෝගයක් වුණේ ‘නිවසේ සිට රාජකාරී කරන්න‘. මේක කාටත් අලුත් අත්දැකීමක් වගේම අභියෝගයක් වුණා. ඉතිං මොකද වුණේ නිවස කාර්යාලය බවට පත් වුණා. සමහරු මුළුතැන්ගෙයි මේසවල වාඩිවී හෝ සෝෆා මත ලැප්ටොප් පරිගණකයක් සමඟ රාජකාරී ආරම්භ කළා.
කොවිඩ් වෛරසයට එරෙහිව එන්නතක් ඉක්මනින් පැමිණියත්, බොහෝ අය කිසි විටෙකත් පූර්ණ කාලීනව කාර්යාලයට නොයනු ඇති බවයි විශේෂඥයින්ගේ අදහස වන්නේ.
මේ අතර කොරෝනා වසංගත මිනිසුන්ගේ මානසික සෞඛ්යට බරපතළ බලපෑමක් කරලා තිබෙන බව මානසික රෝග විශේෂඥයින් කියනවා. උදාහරණයක් විදිහට කොරෝනා වසංගතය එක්සත් රාජධානියේ මානසික සෞඛ්යයට බලපා ඇති ආකාරය පිළිබඳ මුල් සංඥා යහපත් නොවන බව කියනවා.
එක්සත් රාජධානියේ ජනතාව අතර මානසික අවපීඩනය ඉහළ ගොස් ඇති අතර අතර බ්රිතාන්ය ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පීන්ගේ රාජකීය ආයතනය – Royal Institute of British Architects විසින් මෑතකදී කරන ලද සමීක්ෂණයකදී හෙළි වී තිබෙන්නේ ‘නිවසේ සිට රාජකාරී කටයුතු කිරීමට සිදුවීම මගින් ඔවුන් වඩාත් ආතතියට පත්ව ඇති බවයි.
අප කොතරම් මානසික ආතතියට පත් වුණත් රජය, සේවා යෝජකයා අපට නිවසේ සිට රාජකාරී කරන ලෙස නියෝග කරන විට කුමක් කරන්න ද ? මේක බොහෝ දෙනෙක් මුහුණ දෙන ගැටලුවක්.
ඇත්තටම සතුටින් නිවසේ සිට රාජකාරී කිරීමට අප කුමක් කළ යුතු ද ? මේ ඊට අවශ්ය විශේෂඥ උපදෙස්.
ආලෝකයට ඉඩ දෙන්න
“පෞරුෂත්වය අනුව මිනිසුන් බොහෝ වෙනස් වේ – People vary quite a lot in terms of personality type” යැයි උපදේශක මනෝචිකිත්සක වෛද්ය ටී.බී.එස්. බාලමුරලි පවසයි. “නමුත් මඟ පෙන්වන ආකාරය ඉතා පැහැදිලිය. හිරු එළිය (නැවුම් වාතය හා සොබාදහමට ප්රවේශ වීම) ඔබේ මානසික සෞඛ්යයට මූලික වශයෙන් යහපත් ය.”
සූර්යාලෝකය සෙරොටොනින් හෝමෝනය (hormone serotonin) මුදා හැරීමට මොළය උනන්දු කරවයි. එය මිනිසුන්ට සන්සුන්ව හා අවධානයෙන් සිටීමට උපකාර කරයි, ඔවුන්ගේ මනෝභාවය වැඩි කරයි සහ කාංසාව අඩු කරයි.
ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පී බෙන් චැනන් පවසන්නේ “දිවා ආලෝකයේ ප්රතිලාභ අති විශාල” බවයි.
“හිරු එළිය ආරම්භක කොටස වන්නේ එය අවකාශයක් ගැන අපට හැඟෙන ආකාරයට හා නින්ද නියාමනය කිරීමට විශාල බලපෑමක් ඇති කරන බැවිනි. කොවිඩ් සමඟ ගනුදෙනු කිරීම සෑම කෙනෙකුටම වෙහෙසකර වී ඇත. එබැවින් එය දැන් වැදගත් වේ.”
බෙන් පවසන්නේ “මිනිසුන් සිතනවාට වඩා බොහෝ විට ආලෝකය පාලනය කළ හැකි” බවයි.
ඔහු මෙසේ කියයි, ‘‘ඔබට හැකි නම්, ඔබේ මේසය ජනේලයක් අසල තබන්න. ඇතුළත සහ පිටත තිර රෙදි සම්පූර්ණයෙන්ම ඇදගෙන කවුළු පිරිසිදු කළ හැකි බවට වග බලා ගන්න. ජනේල මත ඇති අපිරිසිදුකම නිසා ඒවා හරහා ගමන් කරන හිරු එළිය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු විය හැකිය‘‘
‘‘එසේම, කාමරය වටා ආලෝකය විහිදුවාලීමට දර්පණ භාවිතා කරන්න, ආලෝකය පරාවර්තනය කිරීම සඳහා කාමරයට සුදු හෝ සැහැල්ලු වර්ණයක තීන්ත ආලේප කරන්න. ඔබට හැකි නම් උඩු මහලේ කාමරයක් තෝරන්න. ඉහළ සිවිලිමක් සහිත කාමර මෙන් ඒවා සැම විටම පාහේ වැඩි හිරු එළියක් අල්ලා ගනී.
ශබ්දය වසා දමන්න
නොටින්හැම් විශ්ව විද්යාලයේ විශේෂඥ වෛද්ය රෙබෙකා ඩිවි පවසන්නේ ඔබේ මොළයේ විවිධ කොටස් නිරන්තරයෙන් විවිධ ශබ්ද සහ ශබ්දවල වෙනස්කම් හඳුනා ගැනීමට උත්සාහ කරන බවයි. “එය වැඩ කිරීමට උත්සාහ කිරීමෙන් විශාල අවධානයක් යොමු කළ හැකිය,” ඇය පවසයි.
“තියුණු ශබ්ද යනු පහත් මට්ටමේ බබල් එකකට වඩා ගැටලුවකි.” ඔබේ මොළයේ සමහර කොටස් වෙනස්කම් සඳහා පරිලෝකනය කරන විට: “ඔබ අවධානය වෙනතකට යොමු විය හැක්කේ ශබ්දය නතර වූ විට පමණි.”
නිව්කාසල් විශ්ව විද්යාලයේ සෙසු ස්නායු විද්යාඥ මහාචාර්ය ඇඩ්රියන් රීස් මෙසේ පැහැදිලි කරයි: “ශබ්දය ඔබේ මතකයට හා අවධානයට බලපෑම් කරයි.”
ආතති සහගත ශබ්දයක් (stressful sound) මගින් ආමිග්ඩලා (amygdala) නම් මොළයේ ප්රදේශය වෙත ආපදා සංඥා යැවීමට පොළඹවයි. මොළයේ තවත් ප්රදේශයක් වන හයිපොතලමස් hypothalamus විසින් ඒවා තෝරා ගනු ලැබේ. එමඟින් අධිවෘක්ක ග්රන්ථි මගින් ඇඩ්රිනලින් (adrenaline) රුධිරයට පොම්ප කිරීමට පෙළඹේ. ඔබේ රුධිර පීඩනය ඉහළ යයි.
මහාචාර්ය රීස් පවසන්නේ “ශබ්දය ඔබට අර්ථවත් වන්නේ කුමක් ද යන්න ගැන ය. නිදසුනක් වශයෙන්, ඔබේම දරුවා අඩන විට එකම පරිමාවේ රථවාහන ශබ්දයට වඩා නොසලකා හැරීම දුෂ්කර වනු ඇත.
සමහරුන්ට Earplugs විසඳුමක් විය හැකි නමුත් ඔබට තවදුරටත් ඉදිරියට යාමට අවශ්ය නම්, මෘදු ගෘහ භාණ්ඩ, ඝන බුමුතුරුණු සහ ශබ්දය උරා ගැනීමට වඩා බර තිර රෙදි වෙත යොමුවිය හැකිය. ඒවා ඔබට නිස්කලංක පරිසරයක් හිමිකර දෙයි.
කැළඹිලිවලින් දුරස් වන්න
ආතති හෝමෝනයක් වන ‘කෝටිසෝල්‘ (cortisol) මට්ටම ඉහළ නැංවීමට කැළඹිලි වලට හැකි බව අධ්යයනවලින් සොයාගෙන ඇත. එයට හේතුව වියවුල්සහගත මොළයට පරස්පර විරෝධී උත්තේජක ලබා දෙන නිසා උදව් කළ නොහැකි සංඥා පෙරීමට වඩා වෙහෙස මහන්සි වී වැඩ කිරීමයි.
කෝටිසෝල් සාමාන්ය මට්ටම්දී පරිපූර්ණ සෞඛ්ය සම්පන්න වන නමුත් කාලානුරූපව ඉහළ මට්ටමේ කෝටිසෝල් කාංසාව, මානසික අවපීඩනය, හිසරදය සහ නින්දට බාධා කිරීම සමඟ සම්බන්ධ වේ.
“ඔබේ අවශ්යතාවය ගැන ඔබ සිතා බැලිය යුතුයි”, ආචාර්ය රැට්ක්ලිෆ් පවසයි. විවේකීව සිටින නිවසක යම් තරමක කැළඹීමක් ඇතිවීම ගැටළුවක් නොවිය හැකිය, එය දැන් සේවා ස්ථානයක් නම්, “ඔබ වෙනත් අවශ්යතා තත්වයක සිටී, ඔබ අවධානය වෙනතකට යොමු කළ යුතුය”.
ඒ නිසා නිසි පැහැදිලි කිරීමක් කරන්න, සංවිධානාත්මක වන්න.
ක්රියාශීලී වන්න
ඔබ රැකියාවට නොයන්නේ නම්, ඔබ බස් නැවතුම්පොළට හෝ දුම්රිය ස්ථානයට නොයනු ඇත, නැතහොත් රැස්වීම් සඳහා දිගු කොරිඩෝව හරහා ඉහළට හා පහළට නොයනු ඇත.
ඔබගේ ක්රමික ගමන දැන් නිදන කාමරයේ සිට විසිත්ත කාමරයට හෝ මුළුතැන්ගෙයි මේසයට නම්, මානසික මෙන්ම ශාරීරික යෝග්යතාව පවත්වා ගැනීමට උපකාර වන ශාරීරික ක්රියාකාරකම් ඔබට මග හැරෙනු ඇත.
ව්යායාම යනු ස්වාභාවික කාංසාවට එරෙහි ප්රතිකාරයක් පමණක් නොව, මානසික ආතතිය දුරු කිරීම, ශාරීරික හා මානසික ශක්තිය ඉහළ නැංවීම සහ එන්ඩොර්ෆින් මුදා හැරීම තුළින් යහපැවැත්ම වැඩි දියුණු කිරීමට හේතු වන්නක් බව බහුවිධ අධ්යයනවලින් සොයාගෙන ඇත.
“ව්යායාම නොමැතිකම සැබෑ බලපෑමක් ඇති කළ හැකිය” යැයි වෛද්ය රැට්ක්ලිෆ් පවසයි. “මිනිසුන් ව්යායාම අතපසු කරන්නේ නම්, ඔවුන්ගේ දිනය ව්යුහගත වී ඇති ආකාරය ගැන සිතා බැලිය යුතුය‘‘
බ්රිතාන්ය මනෝවිද්යාත්මක සංගමයේ සාමාජික මහාචාර්ය ගේල් කිංමන් පවසන්නේ “නිසි ව්යායාම නොලැබීම මේ වසංගත සමයේ පොදු ගැටලුවක්. ව්යායාම නොමැති විට මානසික ආතතිය පමණක් නොවන තවත් ගැටලු රැසක් ඇති වෙනවා. මේ තත්ත්වය නිවසේ සිට රාජකාරී කරන සමයේදී වළක්වා ගත හැකියි. ඒ සදහා කාලය කළමනාකරණය කරගත යුතුයි‘
ස්වභාවික පරිසරය හා එක්වන්න
ස්වාභාවික ලෝකය සමඟ සම්බන්ධ වීමේ මානසික ප්රතිලාභ රැසකි. එමගින් රුධිර පීඩනය, කාංසාව, ආතතිය පාලනය වන අතර ඔබගේ අවධානය, මතකය සහ නින්ද වැඩි දියුණු කරයි. ඔබේ නිවසේ වැඩ අවකාශයට ශාක හා වෙනත් ස්වාභාවික වස්තූන් සහ රූප එක් කිරීම මගින් සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කළ හැකිය.
ආචාර්ය රැට්ක්ලිෆ් “අවධානය ප්රතිෂ්ඨාපනය” පිළිබඳ න්යාය පැහැදිලි කරයි.
“ස්වාභාවික වස්තූන් දෙස බැලීමෙන් ඔබේ මොළයට විවේකයක් ලබා දිය හැකිය. අපි සොබාදහම විනෝදාස්වාදය හා විවේකය සමඟ සම්බන්ධ කර ගනිමු. එමඟින් අපගේ මනෝභාවය වැඩි දියුණු කිරීමට උපකාරී වේ.”
සමාජ සම්බන්ධතා පැවැත්වීම කළ හැකි වන්නේ online පමණක් නොවේ
වෛද්ය බාලමුරලි පවසන්නේ නිවසේ වැඩ කිරීම ගැන නොසතුටට පත්වන අය කාර්යාලයට යාමෙන් ඔවුන් අතපසු කර ඇති දේ ගැන දැඩි ලෙස සිතා බැලිය යුතු අතර ඔවුන්ට අහිමි වූ ඕනෑම දෙයකට වන්දි ගෙවීමට උත්සාහ කළ යුතු බවයි.
ලැයිස්තුවේ ඉහළින්ම, බොහෝ පුද්ගලයින් සඳහා, සමාජ සම්බන්ධතා වේ. අප බලාපොරොත්තු වනවාට වඩා අපගෙන් බහුතරයක් (සමහර විට 80 හෝ 90% ක්) අපගේ සමාජ සම්බන්ධතාවයෙන් වැඩ කිරීමෙන් වලක්වනු ඇතැයි ඔහු පවසයි.
එය කාර්යාලයේ සගයන් සමඟ හෝ දිවා ආහාර පෝලිමේ, සෝපානයේ හෝ පඩි පෙළේ වේවා, එය විශාල පිරිසකට වැදගත් වේ.
“අගුලු දැමීම පැමිණි විට – ඒ සියල්ල හදිසියේම අතුරුදහන් විය,” ආචාර්ය බාලමුරලි පවසයි.
“එය ඔබ කෙබඳු පෞරුෂයක්ද යන්න මත රඳා පවතී, නමුත් බොහෝ අය වෙනත් ආකාරවලින් වඩාත් සැබෑ සමාජ සම්බන්ධතා ලබා ගත යුතුය. එබැවින් දිවා ආහාර වේලෙහි සහ සවස් වරුවේ පිටතට යන්න’ මිතුරන්, පවුලේ අය සහ අසල්වාසීන් සමඟ සම්බන්ධ වන්න‘‘
අන් අය හමුවීම පැහැදිලිවම අගුලු දැමීමේදී වඩා දුෂ්කර ය, නමුත් ඔහු යෝජනා කරන්නේ ව්යායාම කිරීමට හෝ ඇවිදීමට යාම මගින් වෙනත් පුද්ගලයෙකු හමුවීමට හැකි බවය.
“මිනිසුන් සමාජ සත්ත්වයින්” යැයි ඔහු තවදුරටත් පවසයි.
‘ඔවුන් කුමන තත්ත්වයක් යටතේදී හෝ හුදකලාව සිටීමට නොහැකියි. ඒ නිසා වඩාත් ආරක්ෂාකාරී සහ ඵලදායී ක්රම මගින් සමාජ සම්බන්ධතා අඛණ්ඩවත් සජීවී ආකාරයෙනුත් පවත්වා ගෙන යා හැකියි‘
ප්රිනා ෂාගේ නිදර්ශන විසින් බී.බී.සී වෙබ් අඩවියට සම්පාදිත ලිපියකි – සකස් කළේ – තීක්ෂණ වෙළෙන්එගොඩ
